कुम्ह्रौरी (Kumhrauri) नेपालको तराई क्षेत्र र भारतको बिहारको मिथिला क्षेत्रमा प्रचलित एक परम्परागत खाद्य परिकार हो। यसलाई "बडी" (Badi) वा सुकाएको डम्प्लिङ पनि भनिन्छ।
यो विशेष गरी कुम्ह्रो (Ash Gourd, जसलाई पेठा वा सफेद फर्सी पनि भनिन्छ) र मासको दाल (Urad Dal वा Black Gram) को मिश्रणबाट बनाइन्छ।
१. कुम्ह्रौरी के हो?
कुम्ह्रौरी कुम्ह्रो र मासको दालको पिठोलाई विभिन्न मसलाहरू मिसाएर साना-साना डल्लाको आकार दिई घाममा सुकाएर बनाइएको खाद्यवस्तु हो। यसलाई राम्ररी सुकाएपछि महिनौंसम्म भण्डारण गर्न सकिन्छ।
मुख्य सामग्री:
कुम्ह्रो (Ash Gourd/White Pumpkin): मुख्य तरकारी।
मासको दाल (Urad Dal): पिठोको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
जीरा, हिङ र अन्य मसलाहरू।
२. ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्व
सब्जीको अभावमा प्रयोग: कुम्ह्रौरीलाई विशेष गरी पहिलेको समयमा, जब ताजा तरकारीहरू उपलब्ध हुँदैनथे (जस्तै हिउँदको मौसममा), प्रयोग गरिन्थ्यो।
मिथिलाको पहिचान: यो मिथिला संस्कृति र भोजनको एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो। यो मिथिला क्षेत्रको सामाजिक र सांस्कृतिक जीवनसँग गहिरो गरी जोडिएको छ।
पौष्टिक तत्त्व: कुम्ह्रोमा क्यालोरी कम र पानीको मात्रा धेरै हुने भएकाले यसलाई पौष्टिक मानिन्छ। यसमा पाइने फाइबरले पाचन प्रक्रियामा पनि सहयोग पुर्याउँछ।
३. कसरी प्रयोग गरिन्छ?
सुकाइएको कुम्ह्रौरीलाई सिधै खानुको सट्टा यसलाई तरकारी बनाएर खाने चलन छ।
आलु कुम्ह्रौरीको तरकारी (Aloo Kumhrauri Curry): यो सबैभन्दा लोकप्रिय परिकार हो। यसमा कुम्ह्रौरीलाई आलु, टमाटर, प्याज र अन्य भारतीय मसलाहरूसँग मिसाएर रसिलो तरकारी तयार पारिन्छ, जुन भात वा रोटीसँग खाइन्छ।
यसलाई अन्य तरकारीहरू (जस्तै गोलो फर्सी, भन्टा) वा दालमा पनि मिसाएर पकाउन सकिन्छ।
खासगरी यसलाई पकाउनुअघि तेलमा हल्का खैरो हुने गरी भुट्ने (fry) गरिन्छ।
संक्षेपमा भन्नुपर्दा, कुम्ह्रौरी एक यस्तो परम्परागत परिकार हो जसले मिथिला क्षेत्रको खाद्य सम्पदालाई जोगाइराखेको छ र यो नेपाली तराईको भान्छामा पनि एक विशिष्ट स्वादको रूपमा स्थापित छ।